شب يلدا (نقد)

فیلم و سینما :: گوناگون

موضوع: شب يلدا (نقد)

شب يلدا (نقد)
زمستان عشق
فيلم شب يلدا ساخته استاد عزيز كيومرث پور احمد از گونه اي ديگر به تم عشق - وحدت - وفاداري - تعلق به گو نه اي حسي مي پردازد گو اينكه فيلمساز خود لحظه لحظه اين حالت ها و احساسات را قبلا تجربه نموده و خواسته است آن را به تصوير بكشد فيلم در سكانس اول از فصل اول در محيطي خارجي آغاز مي شود ( و از اين گونه برداشتها در فيلم جز اين سكانس و چند پلان ديگر بالضروره , خبري ديگر نيست و اكثر سكانسها و پلان ها در محيط داخلي مي گذرد ( البته صحنه هاي ويديويي ضبط شده در فيلم نيز چنين رويه اي را دنبال مي كند) و شايد يك علت اين امر اقتضاي تم و فيلم نامه و مخصوصا به تصوير كشيدن حالات الهام شده و احساسات خاص فيلم ساز در برداشت مي باشد .فيلم ساز عليرغم فصل بندي واقعي از نوعي فصل بندي استعاره اي نيز بهره گرفنه كه هر فصل داراي خصوصيات و پيام هاي خاص خويش است و علاوه بر آن در هر فصل استعاره اي روند داستان متحول مي شود فيلمساز براي تمايز اين فصول از نماد صدا بهره گرفته است : ما در طول فيلم پنج بار صداي اوج گيري هواپيما را به انحا مختلف و با كيفيات مختلف مي شنويم هر بار كه صداي اوج گيري هواپيما را مي شنويم وارد فصل جديدي از نظر فيلمساز مي شويم به فصلي كه صداي اوج گيري هواپيما بالاترين صدا را دارد توجه نماييد اين همان فصل پر التهاب مي باشد و لذا هر كيفيت صدايي پيام خود را به بيننده مي رساند .فيلمساز از رنگ نيز در فيلم بهره گرفته است از رنگ سرد و بي روح و تاريك و بعضا از سايه روشن هاي خشن استفاده شده است اين نوع استفاده از رنگ دقيقا نه تنها منطبق با موضوع فيلم مي باشد بلكه با عنوان '' طولاني ترين شب سال '' نيز هماهنگ مي باشد ( چنان كه مي دانيم دليل نام گذاري فيلم به شب يلدا به خاطر موضوع غم انگيز عدم وفاداري و پايمال شدن عشق تصور شده و انزجار ناشي از آن مي باشد كه البته فيلمساز به حق در انطباق موضوع فيلم و نما ها و رنگ ها و نور پردازي موفق بوده است علي رغم برخي كاستي ها ) در خصوص نور پردازي سعي شده است از تم فيلم تبعيت شود و منطبق با رنگ و عناصر ديگر فيلم باشد 0 به سكانس و نمايي كه در آن نور از جلو به صورت كاركتر توسط نور حاصل از رعد و برق تابانده مي شود توجه نماييد از نظر اصول فيلم سازي معمولا اين نوع نور پردازي براي زيبا نمودن چهره ولي با اخذ روح و نشاط مي باشد اين نوع نور پردازي وسيله اي است براي برطرف نمودن نقايص و در آوردن چهره از حالت قاطعيت مي باشد كه به نظر ميرسد با آن سكانس و نما منطبق است زيرا فيلم ساز مي خواسته اين پيام را برساند كه اين فرد از اين پس انساني با شخصيتي حركت كرده به سمت زيبايي ولي تهي از روح و تحرك مي باشد او مي خواسته بفهماند كه او از قاطعيت در رابطه با پيگيري خبر از همسر و حتي فرزندش ( نازي) به در آمده است او مي خواسته بگويد .... لذا فيلمساز از نور پردازي بعضا استفاده بهينه نموده است علي رغم برخي استفاده هاي نادرست مثلا در نمايي از نور پردازي از پشت كه اصولا براي دادن چهره متعالي و اثيري استفاده مي شود در نمايي كه مي بايست با نور پردازي چهره مغموم او را نشان داد (كه اصولا با نور پردازي از زيرانجام مي شود ) استفاده شده است صحنه اي جالب در اين امر صحنه اي است كه كاركتر فيلم ( محمد رضا فروتن ) بر روي تخت دراز كشيده و درحال صحبت كردن با تلفن است و در بالاترين نقطه تصوير سمت راست نور رعد و برق به طور متناوب بر عكس كوچك دختر كاركتر ( نازي ) مي خورد و ما چهره او را كه از راه دور با پدر خويش در حال صحبت مي باشد را ملاحظه مي نماييم چه بس استادانه از اين كار استفاده شده است ( البته همين كار را در سكانس هاي آخر فيلم در نمايي ديگر با همان كيفيت ولي به گونه اي ديگر مشاهده مي كنيم - در نمايي كه سقف به دليل نم باران بر روي سفره محقر هفت سين فرو مي ريزد و حسام در حال صحبت با دخترش با تلفن مي باشد اولين اقدام او پاك كردن عكس خاك گرفته دخترش است ... - ) سر تاسر فيلم همانطور كه گفته شد در فضايي زمستاني چون شب طولاني يلدا فرو رفته و علي رغم گذر زمان همچنان فضا يكسان باقي مانده است و حتي حسام - كاركتر فيلم حاضر به خروج از اين فضا نيست گو اينكه بدان عادت كرده است - سكانسي را در نظر بگيريد كه براي حسام آش شله زرد اورده مي شود ولي ما كاركتر را در پشت در قايم شده كه حتي حاضر نيست دست خويش را در فضاي خارجي ببرد مشاهده مي كنيم دوربين نيز از همان فضاي داخلي در حال فيلم برداري است به زاويه دوربين نيز دقت نماييد

- در فيلم از صدا نيز گاه به نحو استادانه استفاده شده است چنان كه با يك فرياد كشيدن كاركتر بعد از آني كه متوجه قضاياي پشت پرده مي شود وضعيت اسف بار وي به بيننده الغا مي شود ( به فيلم تعطيل در سيلت اثر آنلي و آندرو تورندايك توجه نماييد ) در جايي ديگر كاركتر كه در حال صحبت تلفني مي باشد و از اين طريق واقعيت را مي فهمد و همزمان صحبت هاي طرف مقابل در صداي باد هواگيري رادياتور نسبتا محو مي شود يا صداي صحبت همسر كاركتر در نوار ويديو يي در خصوص شنا و نظر او در مورد كلاس شنا با تركيب صداي كاركتر در صحبت تلفني براي سفارش پيزا نمونه هايي از استفاده از صدا براي منظور ها ي خاص مي باشد البته از صدا در جا هاي ديگر نيز بعضا استادانه استفاده شده است كه از توضيح در اين امر خودداري مي شود ... فيلم از نظر موزيك از روشي خاص بعضا مرتبط با تم فيلم بهره جسته است نكته جالب ريتم كودكانه برخي قسمت ها مي باشد كه هدف بيان ميزان علاقه كاركتر به دخترش مي باشد كه اصولا از ريتم جشن تولد بهره جسته اين امر تا بدان جا پيش مي رود كه صداي زنگ تلفن نيز در خدمت موسيقي فيلم با ريتمي خاص قرار مي گيرد . ( به فيلم رام كننده طوفان اثر ژان اپستاين توجه نماييد و در فيلم ديگري به عنوان آخر خط اثر جان شلزينگر از نوعي ترانه هاي پاپ براي گفتا ر استفاده شده است كه در آن ترانه ممكن بود ترا نشناسم را مي شنويم ...) از لحاظ تدوين از'' فيد '' به نحو استاداه بهره گرفته شده است ( تصوير درپايان سكانس كم كم تاريك مي شود و تصوير و سكانس بعد نمايان مي شود نكته جالب گاه از نور براي اين منظور استفاده مي شود بدين توضيح كه با تاريك نمودن ميزان سن و فرو رفتن در تاريكي محض '' فيد '' انجام مي شود ) از نظرزمان فيلم علي رغم اينكه در محيط داخلي مي باشد و اصولا نشان دادن گذر زمان در چنين فيلم هايي مشگل است اين امر با استفاده از يك سري نماد به خوبي انجام شده است : براي نشان دادن پاييز از برگ زرد درخت و رعد و برق استفاده شده است براي نشان دادن زمستان در يك نما از پوشيدن اور كت و كاپشن توسط كاركتر استفاده شده است و يا فرو رفتن و لرزيدن زير لحاف از شدت سرما و ريزش برف و... براي نشان دادن بهار از نمايي باز از بالا بر روي ماهي فروشي كه ماهي قرمز عيد را در كوچه مي فروشد استفاده شده است براي نشان دادن تابستان از روشن كردن كولر كه خاك گرفته استفاده شده است لذا ما با اين نمادها گذر يك سال را علي رغم زمان رواني كم فيلم احساس مي كنيم در اينجا بهتر مي بود چهره پرداز نيز گام به گام با زمان چهره كاركتر را مي آراييد تا كاملا كاركتر منطبق با گذر زمان مي شد فيلم از نظر زمان مادي ريتمي كند دارد به طوري كه در تقابل با زمان فيزيكي برابري نمي كند در خصوص نماد هاي به كار رفته در فيلم مي توان به اين موارد اشاره نمود : استفاده از انار : در اين فيلم به عنوان نماد از اين ميوه استفاده شده است مانند فيلمساز بزرگ روسي كه چنين مي نمود انار ميوه اي است پاييزي نمادي است براي خبر از زمستان در عين حال نشانه اي از عشق 0 البته بهره گرفتن از ميوه ها براي كارگردانان غير از توصيف عمومي انها و نماد تعريف شده شان به سلايق و تعريف هاي شخصي نيز بستگي دارد كه هر فيلم ساز از ان بهره مي گيرد به نظر مي رسد مراد فيلمساز از اين نماد عشق است همچنان كه حتي در سفره هفت سين نيز اين نماد ديده مي شود اما اينكه عشق به فرزند يا همسر بايد گفت ابتدا به هر دو و سپس فقط به فرزند ولي اين امر با له نمودن انار پوسيده شده روي يخچال توسط كاركتر در سكانس هاي آخر در لحظه تولد دوباره نا مانوس مي شود كه چرا عشق او به فرزند '' اگر ان مد نظر باشد '' در دست وي مچاله مي شود به نظر ميرسد كه منظور مچاله كردن ياد همسر مي باشد - نماد ديگر برگ زرد درخت است نمادي از نشانه هاي پاييز در سكانس هاي اول از فصل اول نمايي است كه در آن در لحظه پايين آمدن كاركتر از ماشين برگ زرد درختي روي شيشه اتومبيل مي افتد و اين نويد دهنده پاييز است در فصول پاياني پس از گذر يك سال تعداد بي شمار از همين برگهاي زرد در كوچه ديده مي شود و باز هم نمايانگر پاييز است - نماد گل تقديمي توسط زن همسايه به كاركتر در فصل پاياني در زمستان نمايانگر وجود عشق حتي در زمستان ( كه فصل تاريكي ها است و ...) مي باشد نمادي از جاودانگي عشق و ... نماد ماهي قرمز خبر از آمدن عيد مي دهد و نمادهاي ديگر. انچه بيان شد نفسيري بسيار اندك در خصوص مسايل ساختاري و فني فيلم بود اجازه بدهيد تفسير و نقد موضوعي فيلم و شخصيت پردازي فيلم را به وقت ديگر واگذارم . با درود

مطلب بعدی :: مطلب قبلی