بودن يا نبودن
چندي پيش شنيدم هنرپيشه فرهيخته سركار خانم كريمي به عرصه كارگرداني روي آورد. به او تبريك گفته و شاد شدم از پيشرفت نسبي وي شنيدم كه فيلمي كوتاه را به تهيه كنندگي استاد عزيزم عباس كيارستمي به عنوان مستند ساختند و نيز شنيدم اسم آن را داشتن و نداشتن ناميدند. از آنجايي كه ايشان را كم و بيش مي شناسم خصوصا به عنوان بازيگري خوب در صدد بر آمدم كاري كه انجام داده را زير عينك يك منتقد قرار دهم و صادقانه آن را بررسي نمايم و به يك نتيجه برسم كه آيا ايشان مي توانند چنان كه در روز اول بازيگري شان در عرصه سينما پيش بيني مي شد بتواند به عنوان بازيگري مطرح شناخته شود اكنون نيز پيش بيني شود كه آيا مي تواند به عنوان كارگرداني مطرح در آينده شناخته شود يا خير ؟ لذا نسخه اي از فيلمشان برايم ارسال شد به دقت به عنوان فيلم مستند به آن نگريستم آنچه اينك مي خوانيد تحليل بنده حقير از كار ايشان است :
موضوع اين فيلم به ظاهر مستند مربوط است به يك مشكل اجتماعي - پزشكي تحت عنوان زنان نازا. اين فيلم به بررسي زناني مي پردازد كه از نداشتن فرزند به دليل نقص جسماني رنج مي برند و طعم لذت بخش دارا بودن فرزند را نچشيده اند در عين حال روي ديگر سكه را نيز نشان مي دهد كه آيا دارا بودن فرزند نيز مي تواند آن طعم لذت بخش را بي طعم سازد و آيا دارا بودن فرزند خود مشكلي ديگر است؟
با اين توضيح فيلم آغاز مي شود در فصل اول زني سوار اتومبيل فيلمساز مي شود و مشكل خويش را بازگو مي كند - اين سكانس به تعبير فيلمساز جرقه شروع ساخت فيلم بود - در ادامه كه ظاهرا ماجرا از اين به بعد شروع مي شود ما فيلمساز را در حال مصاحبه با زن و مردي كه از نداشتن فرزند رنج مي برند مشاهده مي كنيم سوالاتي مي شود و پاسخ هايي داده مي شود زن ژاپني است و مرد با بيان نظرات طنز گونه خويش حال و هوايي مصنوعي را به فيلم مي دهد در روند فيلم زني عروسك به دست را مي بينيم كه معتقد است عروسك در دست وي آفرينش اوست و او را چون فرزند دوست دارد در ادامه مصاحبه فيلم ساز با پزشك جراح و ارائه نظريات او مشاهده مي شود پس از آن زن عروسك به دست و زني ديگر را كه از نظر اجتماعي و رعايت هنجارها سهل انگار است در داخل ماشين فيلمساز مشاهده مي كنيم زن ثاني شروع به بيان مشكلات خويش مي كند مي گريد مي خندد احساس گرما مي كند و... و دوربين در حال نشان دادن عروسك است... در روند فيلم زني ديگر را در سالن انتظار مشاهده مي كنيم او زني محجبه و (چادري) است و از سقط جنين مي گويد بعد از اين دوربين به سراغ روي ديگر سكه كه به تعبير فيلمساز داشتن است مي رود جلوي مدرسه اي هستيم كه زني جلوي دبستان پسرانه منتظر فرزند خويش است از داشتن مشكلات فرزند مي گويد در روند اين سوي سكه , فردي را با داشتن فرزند هاي زياد مشاهده مي كنيم او دوره گرد است و اين سكانس بيانگر فاجعه قرن حاضر در كشور هاي عقب مانده است و سپس فردي را مي بينيم كه در حال نطق در خصوص معايب فرزند زياد است به نظر او در نهايت با تحليلي بسيار عجيب داشتن دو فرزند مناسب است او از داشتن سواد بهره كمي دارد وي مدعي آن است كه پدر دو شهيد است در عين حال استنباط فرد تيز بين اين است كه او معتاد نيز است . با اين نماها و سكانسها فيلم پايان مي پذيرد.
نقد حال:
1 - از آنجايي كه فيلم از دسته فيلم هاي مستند است فاقد صراحت گويي و ديد واقع گرايانه است
اگر قرار است به شخصيت هاي موجود در فيلم ديالوگ داده شود و ار آنها بازي گرفته شود اين ديگر از سنخ فيلم مستند خارج مي شود
آزادي در بيان نظريات رعايت نشده و اگر قرار بود بشود با كات حذف شده كاملا هويدا است كه زن ثاني كه همانطور كه گفتيم از نظر اجتماعي و رعايت هنجارها سهل انگار است به او گفته شده در چه نقطه اي بگريد و در چه نقطه اي روسري خويش را بردارد و بگويد احساس گرما مي كند او روان صحبت مي كند در عين حال به سان رمان نوشته شده براي جلب بر انگيختن احساسات اگر در يك جا آموخته مي شود چه سان سخن گفته شود در جاي ديگر آموخته مي شود چه حركاتي به نمايش گذارده شود
در نمايي كه مربوط به مرد به ظاهر پدر شهيد است بنگريد
مرد سيگار خالي اش را در مي آورد به چه هدفي؟ براي نشان دادن اين كه من سيگار كش هستم و اين از علايم اعتياد من است يا صرفا يك امر تفنني ؟ اين كاملا هوبدا است كه در نمايي بسته از پاكت سيگار در دست فرد كه بالا گرفته شده از تمهيداتي آموخته شده مي باشد. از ديگر تمهيدات عبارت است از نماي بسته بر روي عروسك زن آفريننده _ اين عروسك نمادي است بيانگر فرزندان متولد شده از راه '' آي وي اف '' - به نظر حقير تنها نما و سكانس قابل تحسين كه صادقانه با مخاطب سخن مي گويد مربوط مي شود به زن محجبه - چادري - كه ايستاده در سالن و در باره سقط جنين سخن مي گويد
2 - استفاده ناصحيح از دوربين فيلمبرداري: همنانطور كه مي دانيم سبك فيلمبرداري در خصوص فيلم هاي مستند با سبك فيلم برداري با گونه هاي ديگر تفاوت دارد در اين فيلم اين امر رعايت نشده است گرفتن كلوز آپ هاي بيجا , چرخش دوربين , فيلم برداري با زاويه , دادن تم به فيلم برداري و بسياري تمهيدات ديگر استفاده شده چرا مگر قرار است مشق سخن وري در فيلم برداري شود. يا اينكه مراد استنادي و واقعي بودن تصاوير است _ خانم كريمي عزيز بهتر است اگر قرار است در وادي سينماي مستند قدم زنيد با مستند صامت شروع كنيد و اندكي مطالعه هم بد نيست
3 - استفاده از كات هاي بي مورد: اولا فيلم سرشار است از كاتهاي بي جا بله اگر حذف زوائد است سخن ممكن است درست باشد ولي جايي كه قرار است فردي آماتور بگريد فاصله بين اين دو فرايند ( پيش و بعد از گريه ) صريح ترين و صادقانه ترين كلام است اگر سخن از زمان است بايد بگويم سينماي مستند يعني عدم زمان و حرفه اي ترين سينما گر در اين زمينه كسي است كه محيط را به گونه اي فراهم سازد كه شخصيت ( به تعبير من عنصر ) واقع در محيط ما را زود به هدفي كه دنبال مي كنيم در حداقل زمان برساند و لذا بخش نماهاي در ماشين سرشار از كات بي مورد است در اولين بخش از فيلم پرش بسيار فاحش وجود دارد درست پس از اينكه دوربين از نقطه اي مرتفع پايين مي آيد _ از فراز شهر _ و ماشيني را مشاهده مي كنيم - كه همان ماشين فيلمساز است - دوربين اندكي كه پايين مي آيد ناگهان با يك كات نابجا نمايي را شروع مي كند كه مربوط مي شودبه زن ايده دهنده به فيلمساز البته استفاده از اين تمهيد _ فيلمبرداري از فراز به فرود و از فرود به فراز با زوم اين به زوم اوت يا زوم آوت به زوم اين - براي بيان اينكه در يك شهر با اين وسعت بر روي مشكل يك يا چند نفر ريز شويم و بدانيم مشكل اين مورچگان در اين چشم انداز چيست؟
خوب است ولي جاي آن در سينماي مستند نيست. البته اين بستگي به اين دارد كه از چه سبكي پيروي نماييد
4 - استفاده از تمهيدات نابجا و بعضا غير اخلاقي ( به معني موقعيت مكاني و زماني كه در ان زندگي مي كنيم ): پدر شهيدي كه به ظاهر معتاد است و از سواد بهره كمي دارد و گوش دادن به استدلال ايشان آنچنان طنز گونه است كه در پس پرده مستند شايد هدفي را دنبال نمايد يا نماي زني سهل انگار به هنجارهاي پذيرفته شده اجتماعي: او داشتن روسري را ظاهرا وسيله اي زائد مي داند چرا كه احساس گرما مي كند پس از اني كه خوب به خاطر فقدان فرزند گريسته . نماي پيش از ان نيز اين تاكيد را دو چندان مي كند جايي كه روسري او مي افتد و با كمال راحتي مانند اينكه بند كفشي كه بستن آن فعلا ضرورت ندارد را بر سر قرار مي دهد. اين تمهيد كريمي است البته پس پرده مستند زيرا من نمي توانم در فيلم مستند دستكاري نمايم!؟. چطور مي توانيد كات بي مورد دهيد ولي كات اين صحنه, مخرب فيلم مستند است . به هر حال از نظر بنده حقير او بازيگر تعليم داده شده است و شايد از دوستان وي!
5 - گرفتن نماهاي بي جا و فاقد ضرورت : نمايي را مشاهده كنيد كه زن عروسك به دست در نمايي كيف بند دار او كه بر روي شكم وي افتاده نشان داده مي شود آيا اين نما مي خواهد بگويد جنس كيف او چيست؟ يا اينكه او كيف دارد ؟ و يا اينكه ياد آور حمل بر زن حامله است ؟ اين يك نمونه است و نمونه هاي ديگررا بازگو نمي كنم .
پيشنهاد: سركار خانم كريمي بهتر است چند توصيه حقير را ملحوظ نظر قرار دهد:1. بهر گيري از تجارب اساتيد فن در سينماي مستند كما اينكه ا طلاع دارم دستياري استاد عزيزم كيارستمي برايتان بسيار فرصت خوبي است 2. مطالعه عميق در سينماي مستند 3. بهره گيري از فيلمبرداراني كه حرفه شان سينماي مستند است و نه سينماي تجاري يا هنري اگر چه در سينماي مستند كارگردانان توانا بدون واسط عمل مي كنند 4. انتخاب موضوعاتي فراگير و عام در عين حال بررسي اينكه چه مقدار مي تواند احساس را بر انگيزد يا اينكه اين قابليت را دارد - البته بر انگيختن حس از كارگردانان توانا و مجرب بر مي آيد - به فيلم كلوز آپ ساخته استاد ارجمند بنگريد - نمونه كارهاي فيلمسازان خارجي سينماي مستند زياد است مي توانيد رجوع كنيد .4. خالي كردن ذهن خويش از ساختار سينماي تجاري و هنري 5. ارتباط زيادتر با مردم و طبيعت از جايگاه خودشان از آنجايي كه سخن به درازا كشيد از ادامه بحث مي پرهيزم اميد است كه سركار خانم كريمي از انتقادات بنده حقير ناراحت و غمگين نشده باشد اولا هدف كمك به ارتقا است و اين امر با انتقاد حاصل مي آيد ثانيا منتقد مي بايست در انتقاد خويش صادق و عادل باشد و لذا فرقي ين دوست و غير دوست آشنا و غير آشنا همكار و غير همكار و... نگذارد باز هم اگر رنجشي شده عذر من را پذيرا باشند سخن را كوتاه نموده و آرزوي موفقيت برايشان دارم چه در عرصه بازيگري و چه در عرصه نوپايي كه قدم نهاده اند
|
موضوع: بودن يا نبودن
