معناي آزادي در اسلام

مذهبی :: مباحث مذهبي

موضوع: معناي آزادي در اسلام

کلمه آزادي باهمين معنايي که امروز دارد.ازچندقرن پيش برزبانها افتاده،وشايدسبب اختراع اين کلمه،نهضت تمدن اروپايي است که ازيکي دو سه قرن پيش شروع شده،ولي معناي اين کلمه ازاعصار خيلي قديم درذهنها جولان داشته،وبه صورت يک آرزو دردلها بوده است.اصل طبيعي تکويني که اين معني ازآن ناشي مي شود اين است که آدمي دروجودخودمجهز به اراده است(اداره)آدمي راواداربر عمل مي کند اراده يک حالت نفساني است که اگرازبين برودحس وشعورازآدمي گرفته مي شود،ودرنتيجه،انسانيت او باطل مي شود.

چيزي که هست اين که انسان يک موجوداجتماعي است طبيعت او،اورا بزندگي اراجتماع سوق مي دهد ومي گويد:يک فردبايد (دلو)خودرادربين (دلوهاي) ديگران بياندازد،اراده وفعلش رادراراده وفعل ديگران داخل کند.اين طرز عمل منجر به آن مي شودکه آدم دربرابر قانوني که حدودي براي اراده وافعال مردم معين کرده واراده هاوافعالراتعديل کرده است،خضوع کندپس همان طبيعتي که بيک فردانسان ،آزاد مطلق دراراده وفعل مي دهد عينا همان طبيعت،اراده وعمل رامحدودو"طلاق" ابتدايي و"حريت" اولي رامقيد ميسازد.
قوانين مدني حضار،چون(بطوريکه خواننده دانست)ساختمان احکام خودرابرپايه کامروائيهاي مادي (گذشته،نتيجه آن شده که ملتهادرمعارف اصلي واساسي ديني "آزاد" باشندبخواهندملتزم به آن بشوند نخواهند نشوند همچنين درامر اخلاق وهرچه ماوراي قانون باشدوانسان بخواهدواراده واختيار نمايد،درتمام اينهامردم "حريت" و"آزادي" دارند معني" حريت" درنظر تمدن جديد اينست.
امااسلام:چون (همانطورکه معلوم شد)قانون خودرابراساس توحيد ودرمرتبه دوم برپايه اخلاق فاضله گذاشته وبعد متعرض هرامرکوچک وبزرگي ازاعمال فردي واجتماعي هرچه ميخواهدباشد- شده پس:هيچ چيز نيست که انسان وابسته به آن ياآن وابسته به انسان باشد مگرآنکه شرع اسلامي درآنجاقدم گذاشته يااثرقدم شرع،پيدااست بدين ترتيب،"حريت"به معناي گذشته هيچ مجالي دراراده وافعال مردم ندارد!
چرا،آدمي درهمه آنهاازقيدعبوديت(وبندگي غيرخدا)آزاداست،گرچه اين يک کلمه است،ولي اگرکسي درسنت ورويه ي اسلامي وهمچنين سيره ي عملي که دعوت به آن کرده وبين افراد وطبقات اجتماعي برقرارنموده بطورعميق بحث وبررسي کند،وسپس روش اسلامي راباروشهاي آقائي وسروري وزورگوئي اجتماعات متمدن چه بين افراد وطبقات خودشان،وچه روابطي که بين ملت قوي باملت ضعيف،برقراراست مقايسه کند،مي فهمدکه چقدراين يک کلمه معناي وسيع ودامنه داري دارد(اين آزادي درعقيده که معنايش آزادي ازقيدعبوديت غيرخداست)
ازنظراحکام هم اسلام،درروزيهاي پاکيزه ومزاياي معتدل حيات که خداوند مباح فرموده،توسعه ي کامل داده البته بدون افراط وتفريط.
***
اين مطلب خيلي عجيب است که عده اي ازمفسرين وکساني که دراين زمينه ها به بحث پرداخته اند، بازحمت فراوان خواسته اند که اثبات کنند،دراسلام،آزادي عقيده وجوددارد.
وبه آيه" لااکراه في الدين" ونظائرآن استدلال کرده اند خواننده ي محترم مي تواند بحث مفصل تفسيري ذيل آيه بالا ومعناي آنرادرجلد دوم" الميزان" مطالعه کند،چيزيکه اينجامي توانيم بگوييم اينست که معلوم شدتوحيداساس همه نواميس اسلامي است،معذالک چگونه ممکن است اسلام قانون "آزادي عقيده" راتشريح کند.
آيااين ،جزتناقص صريح،معني ديگري دارد؟
اگر کسي بخواهد بگويد:دراسلام عقيده آزاد است،عينا مثل اينست که بگويد:درقوانين مدني ازحکومت قانون آزادند.
به عبارت ديگر،"عقيده "يعني پديدآمدن يک ادراک تصديقي درذهن انسان:"عقيده" يک عمل اختياري نيست که بشود درآن منع ياتجويزکرد،مردم راآزادگذاشت يا بنده چيزيکه قابل منع واباحه است،التزام باعماليست که ازعقيده ناشي مي شود مثلا:دعوت بعقيده، قانع ساختن مردم به يک عقيده، نوشتن ونشر "عقيده" ازبين بردن عقيده مردم ومبارزه باکارهايي که مخالفين عقيده انجام ميدهند. اينها کارهائيست که قابل منع وجواز است.
معلوم است که اگراين کارهاباموادقانونيکه بين يک اجتماعي دائراست ياپايه واصل يک قانون،مخالف باشد،مسلما ازطرف قانون،جلوگيري خواهدشد.
اسلام،درتمام قانونگذاريهاي خود،جزبرپايه ي" دين توحيد" اتکائ نداشته است،دين توحيد،يعني دينيکه سه اصل مسلم راقبول داشته باشد:توحيد،نبوت،معاد.اين سه عقيده اساسي عقائدي است که مسلمين،يهود،نصاري ومحبوس(اهل کتاب)برآن اجتماع دارند.
نتيجه گرفتيم که:
چرادراسلام "حريت "ديگري وجود داردکه عبارت است از "آزادي".

مطلب بعدی :: مطلب قبلی