متافيزيك و عارفان(قسمت1)

مذهبی :: متافيزيک در اسلام

موضوع: متافيزيك و عارفان(قسمت1)

عارف در لغت به معني دانا، شناسنده، آگاه و واقف به دقايق و رموز آمده است. در مراتب تكامل روحي، عارف كسي است كه مؤمن، عابد و زاهد باشد، ظاهر و باطنش الهي باشد، خود، خدا، رسول خدا، قرآن، دنيا، آخرت، مرگ و شيطان را بشناسد. حضرت علي(عليه السلام) â€œنمونة برجسته اي از عارفان بالله است، هر كس علي(عليه السلام) را بشناسد، انسان عارف و كامل را شناخته است، البته مقصود آشنايي با صفات والا، سيرة عملي، سير و سلوك روحي و معنوي اوست.â€
عارف مؤمن است، بدين معني كه دستورات دين را پذيرفته، ظاهر و باطن آن را رعايت مي كند. عارف بر درگاه مولاي خويش ركوع و سجود مي كند، روزه مي گيرد و حلال و حرام را رعايت مي نمايد. اعتقاد به بهشت و جهنم، شناخت حقيقت اعمال صالح و ناصالح و درك آثار و ملكوت اعمال از نشانه هاي ديگر عارفان است.
عارف عابد است، عابد كسي است كه زياد عبادت مي كند. عابد عبادات واجب را كه در دستورات دين آمده انجام مي دهد و علاوه بر آن به عبادات مستحب مي پردازد، در عبادات خود دقيقاً برابر دستورات دين عمل مي كند، فرمايشات قرآن كريم، رسول خدا(صلي الله عليه وآله وسلم) و ائمه معصومين(عليهم السلام) را سرلوحه ظاهر و باطن عبادات خود قرار مي دهد.
عارف عبد و بندة مولاي خويش است، بنده براي خود مالكيتي قائل نيست و همه چيز را مملوك مولا مي داند، از مولا درخواست نمي كند بلكه هميشه به آنچه كه مولا عنايت مي كند راضي و قانع است.
عارف زاهد است، زاهد كسي است كه دنيا را سه طلاقه كرده باشد. سالك تا زماني كه مؤمن، عابد و زاهد نباشد نمي تواند عارف باشد. پس، ادعاي عرفان قبل از طي اين مراحل، ادعايي واهي است، از آن مهم تر اينكه عارف ادعايي ندارد و وجود ادعا به تنهايي براي شناخت عارفان كاذب كافي است.
در كتاب ارزشمندâ€œعلي آينه عرفانâ€ از قول مولاي عارفان حضرت علي(عليه السلام) چنين آمده است:«عارف كسي است كه عقلش را زنده ساخته و هواي نفس و شهواتش را ميرانده تا آنجا كه جسمش به لاغري گرائيده و خشونت و غلظت اخلاقش لطيف گشته، برقي پر نور در وجودش درخشيده و راه هدايت را برايش روشن ساخته و در طريق الهي او را به راه انداخته و همواره در مسير تكامل از مرحله اي به مرحلة ديگر منتقل شده تا به مرحلة سلامت و سراي زندگي جاويد راه يافته و با آرامشي كه در بدنش پديدار گشته در قرارگاه امن و راحت، قرار گرفته است. اين همه از آن روست كه عقل و قلبش را به كار گرفته و پروردگار خويش را راضي ساخته است.»
عارف از خواب، خوراك، هم نشيني و هم صحبتي با خلق گريزان است. نمي خوابد تا شب را با نماز، عبادت، تلاوت قرآن، تفكّر در آن، راز و نياز با معشوق و گريستن بر معاصي به صبح برساند. نمي خورد تا شهوات را بميراند، عزلـت اختيار مي كند تا از آفـات ظاهري و بـاطني نجـات يـابد. درمقابل خلق سكوت مي كند تا توفيق هم صحبتي با حق نصيبش شود. حضرت امام صادق(عليه السلام) ـ آن امام عارف ـ در وصف عارفان مي فرمايند:«â€¦ نه ميلي به طعام دارد، نه از نوشيدنيها لذت مي برد، از خواب لذت نمي برد، با دوستان انس نمي گيرد، به آبادي پناه نمي برد، لباس نرم و لطيف نمي پوشد و هرگز آرام نمي گيرد. خداي تعالي را شب و روز عبادت مي كند به اين اميد كه به آنچه كه شوقش در دل دارد برسد و به زبان شوق، راز درون خود را با او در ميان نهد.» عارف خود را شناخته و به خودسازي مشغول است، خدا را شناخته و به سوي او در حركت است، رسول خدا را شناخته و پيرو اوست، قرآن را شناخته است و به احكام آن عمل مي نمايد، دنيا را شناخته و از آن گريزان است، آخرت را شناخته و به سوي آن شتابان است، مرگ را شناخته است و آن را رحمت حق مي داند و شيطان را شناخته و از او روي برتافته است. مولاي عارفان حضرت علي(عليه السلام) مي فرمايند:«عارف كسي است كه نفس خود را شناخت و آزادش كرد و آن را از هر آنچه(از خدا) به دورش بدارد پاك و منزه داشت.»
عارف اهل مشارطه، مراقبه و محاسبه است، در آغاز هر روز، پيروي از رحمان و دوري از شيطان را با خود شرط مي كند؛ در طول روز مراقب است كه از شروط خود تخطي نكند، در پايان روز نيز خوب و بد اعمال خود را محاسبه مي نمايد، خوبي ها و اعمال نيك خود را رحمت حق دانسته، بخاطر آن مغرور نمي شود، معاصي و اعمال بد را حاصل غفلت خود دانسته و از آن نادم است و براي آن خود را تنبيه و مؤاخذه مي كند.
عارف همواره طالب علم و ايمان است، علم و ايمان را دو بال پرواز به سوي خدا مي داند، عالمان و مؤمنان در نظرش عزيز و محترم اند و از سبك شمردن آنان خوف دارد.
حضرت امام صادق(عليه السلام) مي فرمايند:«نجواي عـارفان همواره بر سه اصل استـوار است: بيم، اميد و حب. بيم شـاخة علـم است و اميد شاخة يقين است و حب شاخة معرفت و عرفان. نشان بيم گريختن است و نشان اميد طلب است و نشان حب آن است كه در ايثار آنچه را كه دوست دارد دريغ نورزدâ€¦ اين اصول سه گانه مانند: حرم، مسجد و كعبه است كه اگر كسي داخل حرم شود، از خلق ايمني يابد و چون داخل در مسجد شود بر اندام او از آلودگي به نگاه ايمن باشد و اگر داخل كعبه شود، قلبش از اشتغال به چيزي جز ذكر خداي تعالي در امان ماند.»
مرگ براي عارف آرزوي قلبي است. عارف شيفتة مرگ و لقاي حق است و مرگ براي او همانند آب سرد و گوارايي است كه تشنه در تابستان گرم مي نوشد. «كالبد عارف با خلق است و قلبش با خدا. اگر قلبش چشم بر هم زدني از خدا غافل شود، از شوق(جبران غفلت با ديدار حق) بميرد. عارف، امين وديعه هاي خداوند است و گنجينة اسرار و معدن انوار و راهنماي خلق به سوي رحمت حق و حاصل علوم و ميزان فضل و عدل اوست. از خلق و آرزوي دنيايي بي نياز است، مونسي جز خداوند ندارد و نطقي، اشاره اي و نفسي جز با خدا و براي خدا و از خدا ندارد، پس او در بـاغ قدس خداوند در رفت و آمد است و از فضـل لطيف خداوند متعـال بهره مي گيرد.»(از بيانـات گهر بار حضرت امـام صـادق عليه السلام)

مطلب بعدی :: مطلب قبلی